بلندترین شب سال، همان شب یلدا یا شب چله، در باورهای کهن ایرانی به دلیل انقلاب زمستانی رخ میدهد؛ یعنی زمانی که خورشید در کوتاهترین روز و بلندترین شب قرار میگیرد. نیاکان ما این شب را نماد نبرد تاریکی و روشنایی میدانستند و آن را با افسانهی تولد دوباره خورشید جشن میگرفتند.
📜 داستان تاریخی و کهن درباره بلندترین شب سال
در روزگار باستان، مردمان ایران زمین زندگیشان وابسته به کشاورزی و گردش فصلها بود. آنان با دقت دریافتند که در پایان پاییز، روزها به کوتاهترین اندازه میرسند و شبها طولانیتر میشوند. این پدیده همان انقلاب زمستانی است که در تقویم طبیعی هر سال رخ میدهد.
ایرانیان باستان این شب را نحس و خطرناک میپنداشتند، زیرا تاریکی طولانی را جایگاه نیروهای اهریمنی میدانستند. برای همین، گرد هم میآمدند، آتش میافروختند و تا سپیدهدم بیدار میماندند تا با روشنایی آتش، شر و تاریکی را دور کنند.
---
🌞 روایت اساطیری: تولد خورشید و مهر
- در آیین مهرپرستی (میترائیسم)، شب یلدا زمان زایش ایزد مهر (میترا)، خدای خورشید و نور بود.
- فردای یلدا، روزها دوباره بلندتر میشدند و این را نماد پیروزی نور و خیر بر تاریکی و شر میدانستند.
- به همین دلیل، این شب را «میلاد اکبر» یا تولد خورشید مینامیدند.
---
🍉 نمادها و آیینها
- میوههای سرخ مانند انار و هندوانه جایگاه ویژه داشتند، چون رنگ سرخ نماد خورشید و زندگی بود.
- سفرهای آیینی به نام «میَزد» پهن میکردند و بر آن میوههای تابستانی نگهداریشده، آجیل و خوراکهای مقدس میگذاشتند.
- شادی، پایکوبی و خوردن خوراکیها تا دمیدن نخستین پرتو خورشید ادامه داشت تا بلندترین شب سال به صبح برسد.
---
✨ جمعبندی
بلندی شب یلدا نه یک راز جادویی، بلکه نتیجهی گردش زمین و خورشید است. اما نیاکان ما با نگاهی شاعرانه و اسطورهای، آن را به نبرد نور و تاریکی تعبیر کردند. از دل همین نگاه، آیینهای زیبا و نمادین شب یلدا شکل گرفت که تا امروز زنده ماندهاند.
